Jak rozpoznać pierwsze objawy i kiedy zgłosić się do specjalisty?

Autyzm to temat, który budzi w rodzicach wiele emocji - od niepokoju, przez pytania, aż po poczucie zagubienia. W mojej pracy neurologopedycznej bardzo często spotykam się z pytaniem:

„Czy moje dziecko może mieć autyzm?”

Ten artykuł jest po to, abyś mogła/mógł spokojnie, bez lęku i chaosu informacyjnego, zrozumieć najważniejsze kwestie.

Czym jest autyzm, a czym spektrum autyzmu?

Dziś nie mówimy już o „autyzmie” jako jednej jednostce. Używamy określenia:

 zaburzenia ze spektrum autyzmu (ASD)

Dlaczego?

Bo każde dziecko:

• rozwija się inaczej

• ma inne trudności

• funkcjonuje na innym poziomie

Spektrum oznacza różnorodność - od dzieci wymagających dużego wsparcia, po osoby bardzo samodzielne.

Jakie są objawy autyzmu?

Najczęściej pierwsze sygnały pojawiają się między 12. a 36. miesiącem życia.

Objawy, które powinny zwrócić uwagę:

• brak reakcji na imię

• brak wskazywania palcem

• brak kontaktu wzrokowego

• opóźniony rozwój mowy lub brak mowy

• brak zabawy „na niby”

• powtarzalne ruchy (np. kręcenie się, machanie rękami)

• trudności w relacjach społecznych

• nadwrażliwość lub brak reakcji na bodźce

Kluczowy objaw: trudność w relacjach i komunikacji 

❗ Kiedy zgłosić się do specjalisty?

Nie czekaj.Serio.

 Jeśli:

• dziecko nie mówi po 2. roku życia

• nie reaguje na imię

• nie pokazuje palcem

• „jest w swoim świecie”

➡ zgłoś się jak najszybciej

Wczesna diagnoza = ogromna różnica w rozwoju dziecka.

Do kogo się zgłosić?

Diagnostyka powinna być zespołowa:

• neurologopeda

• psycholog dziecięcy

• psychiatra dziecięcy

• pediatra / neurolog

To bardzo ważne – autyzmu nie diagnozuje jedna osoba.

Jakie badania wykonać?

Nie istnieje jedno badanie „na autyzm”.

Diagnoza opiera się na:

• obserwacji dziecka

• wywiadzie z rodzicem

• testach diagnostycznych (np. ADOS-2)

Dodatkowo można wykonać:

• badania genetyczne (np. w kierunku zespołu łamliwego chromosomu X)

• badania neurologiczne

• badania słuchu

Badania pomagają wykluczyć inne przyczyny trudności.

Czy autyzm jest dziedziczny?

• czynniki genetyczne mogą odpowiadać za 40–80% przypadków 

• ryzyko wzrasta, jeśli w rodzinie występuje ASD

• u rodzeństwa ryzyko wynosi ok. 18–20%

Ale ważne:

 geny to nie wszystko liczy się też środowisko i rozwój mózgu

Czy można zapobiec autyzmowi?

Nie.

Autyzm:

• jest zaburzeniem neurorozwojowym

• rozwija się bardzo wcześnie (już w życiu płodowym)

Nie da się mu zapobiec dietą, ćwiczeniami czy stylem życia

Ale można:✔ wcześnie wykryć✔ wcześnie wspierać

Autyzm a Asperger - jaka jest różnica?

Dziś termin „zespół Aspergera” nie funkcjonuje jako osobna diagnoza.

-  należy do spektrum autyzmu

W praktyce oznaczał:

• brak opóźnienia mowy

• wyższe funkcjonowanie

Obecnie wszystko mieści się w jednym pojęciu:➡ ASD – spektrum autyzmu

 Najważniejsze, co chcę Ci powiedzieć

Jeśli masz wątpliwości:

 nie jesteś „przewrażliwionym rodzicem”nie szukasz problemu na siłę

Ty po prostu widzisz swoje dziecko najlepiej

I to jest Twoja ogromna siła.

Podsumowanie

• autyzm to spektrum -  każde dziecko jest inne

• objawy dotyczą głównie relacji i komunikacji

• diagnoza jest procesem, nie jednym badaniem

• najważniejsze: działać wcześnie

Na koniec - jako neurologopeda

Bardzo często widzę dzieci, które trafiają „za późno”. A naprawdę możemy zrobić bardzo dużo - jeśli zaczniemy wcześnie.

 Jeśli coś Cię niepokoi zaufaj intuicji, działaj!

AUTORZY Z AUTYZMEM I ICH KSIĄŻKI

AUTOBIOGRAFIE / KSIĄŻKI O DOŚWIADCZENIU AUTYZMU

Temple Grandin

• Thinking in Pictures 

• The Autistic Brain 

Jedna z najbardziej znanych osób w spektrum - pokazuje, jak osoby autystyczne „myślą obrazami”.

Naoki Higashida

• The Reason I Jump 

👉 książka napisana jako nastolatek niemówiący - wyjątkowy wgląd w świat autyzmu

 Donna Williams

• Nobody Nowhere 

👉 bardzo poruszająca autobiografia dziecka z autyzmem

John Elder Robison

• Look Me in the Eye 

👉 historia dorosłego człowieka, który dopiero późno zrozumiał swoją neuroróżnorodność

Eric Garcia

• We’re Not Broken 

👉 ważna książka zmieniająca narrację o autyzmie

 Chloe Hayden

• Different, Not Less 

Michael McCreary

• Funny, You Don’t Look Autistic

Annie Kotowicz

• What I Mean When I Say I’m Autistic

LITERATURA PIĘKNA (AUTORZY W SPEKTRUM)

Helen Hoang

• The Kiss Quotient 

• The Bride Test 

  - pokazuje autyzm w relacjach i miłości

 Elle McNicoll

• A Kind of Spark 

  -  świetna książka dla dzieci i młodzieży

 Corinne Duyvis

• On the Edge of Gone 

 Ada Hoffmann

• The Outside 

 literatura fantastyczna + neuroróżnorodność

 Madeleine Ryan

• A Room Called Earth 

  
  

KSIĄŻKI DLA DZIECI

 Sally J. Pla

• Benji, the Bad Day, and Me 

 Libby Scott

• Can You See Me? 

  
  

WSPÓŁCZESNY AUTOR (2026)

Woody Brown

• Upward Bound